Artykuły

Wychowanie seksualne w rodzinie

1Do prawidłowego rozwoju dziecka niezbędny jest obraz świata dwupłciowego. Rodzice są pierwszymi dorosłymi, od których dziecko uczy się wzorów ról małżeńskich i rodzicielskich. Dla córki matka stanowi wzór do naśladowania, uczenia się zachowań związanych z rolą żoną i matki, zachowanie i cechy charakterystyczne dla ojca często stają się dla dziewczyny wyznacznikiem przy wyborze przyszłego partnera, podobnie też syn, od ojca uczy się wzorów zachowań, charakterystycznych dla płci męskiej, zaś przy wyborze swojej życiowej wybranki często będzie kierował się i szukał takich cech, które

posiadała jego matka.

Zanim przejdę do omawiania wychowania seksualnego, które jest niezbędną częścią wychowania człowieka w ogóle i składa się na proces przygotowania do życia w rodzinie, wyjaśnię termin „wychowanie seksualne”.

W Słowniku pedagogicznym W. Okoń podaje następujące znaczenie wychowania seksualnego: „ogół oddziaływań i wpływów zmierzających do kształtowania u dzieci i młodzieży postawy szacunku i zrozumienia wobec przedstawiciela płci odmiennej oraz takich uczuć wzajemnych, jakie są warunkiem wytwarzania się prawidłowych relacji między dziewczętami i chłopcami. Do głównych instytucji wychowania seksualnego należy rodzina, tu bowiem dzieci na przykładzie zachowań ojca i matki kształtują swoje pierwsze, często i decydujące, wyobrażenia o miłości między kobietą i mężczyzną, o stosunkach wzajemnych między przedstawicielami obu płci, instytucją taką jest również szkoła, z reguły obecnie koedukacyjna, a więc stwarzająca odpowiednie warunki do poznania i zrozumienia przedstawicieli innej płci oraz do wytworzenia odpowiedniej kultury uczuć i prawidłowych stosunków wzajemnych”.

Obecnie młodzież coraz wcześniej rozpoczyna inicjację seksualną, co umożliwia

rozpowszechniona na szeroką skalę antykoncepcja.

Do zadań dorosłych należy:

* ukazanie niebezpieczeństw i zagrożeń płynących ze stosowania antykoncepcji,

* ukazanie korzyści płynących z zachowania czystości przedmałżeńskiej,
* zaznajomienie młodzieży z naturalnymi metodami planowania rodziny,

które wyrażają szacunek do własnego ciała, do drugiej osoby i podkreślają, iż zjednoczenie dwóch osób nie jest tylko aktem zaspokojenia swoich potrzeb, lecz wyrazem prawdziwej i głębokiej miłości między mężem i żoną.

Pierwszymi dorosłymi, którzy powinni zająć się wychowaniem seksualnym młodzieży, obejmującym przygotowanie zarówno od strony fizjologicznej jak i etycznej, jak już wyżej wspomniałam, są rodzice.

Wyniki wielu badań, przeprowadzonych przez uczonych z różnych dziedzin nauki, wskazują, że ze względu na zróżnicowanie płciowe, największy wpływ na psychikę syna ma ojciec, a na psychikę córki matka.

Obecność obojga rodziców w integralnym wychowaniu seksualnym jest konieczna, gdyż tylko kochająca się rodzina, w której panuje wzajemna miłość, szacunek może we właściwy sposób ukazać piękno Bożego daru płciowości i seksualności.

Niezbędną i znaczącą rolę w procesie wychowania seksualnego spełnia kobieta, która stanowiąc dobry przykład żony, matki i człowieka w ogóle, staje się równocześnie doskonałym wzorem do naśladowania dla swoich dzieci, szczególnie jeśli chodzi o dziewczynki, dla których staje się pierwszym wzorem identyfikacji z własną płcią. To od matki powinna otrzymać rzetelną i we właściwy sposób przekazaną, adekwatną do wieku, wiedzę na temat budowy ciała, narządów rodnych i ich funkcji w przekazywaniu życia. Również to matka jako pierwsza powinna zapoznać córkę z cyklem miesiączkowym, aby była przygotowana na jego wystąpienie.

Obraz matki wpływa także na postawę i zachowanie synów. Na jej podstawie kształtuje się u młodego mężczyzny wizja kobiety, żony, matki. To ona uczy go odpowiedzialności, wrażliwości i dostrzegania drugiej osoby.

W wychowaniu seksualnym niezbędny jest także wzór ojca, który „odgrywa szczególną rolę w przekazywaniu dziecku informacji biologicznych, uczuciowych, moralnych i duchowych” (M. Ryś).

Podobnie jak matka powinna przygotować córkę do przyszłej roli żony, matki, tak ojciec powinien przygotować syna do roli męża i ojca w przyszłej rodzinie, którą kiedyś założy.

Kiedy zacząć mówić dziecku o sprawach związanych z życiem seksualnym człowieka?

Wtedy gdy zaczyna o to pytać, a więc od dzieciństwa, w tym okresie dziecko już zaczyna się tym interesować poprzez zadawanie m. in. takich pytań jak: "skąd się wziąłem(-łam)", "jak to się stało, że się urodziłem(-łam)", "dlaczego braciszek(siostrzyczka )różni się ode mnie wyglądem", itp.

Rozpoczynając takie rozmowy, należy pamiętać aby ich forma i słownictwo były dostosowane do wieku dziecka. Nie należy robić z tego tajemnicy czy tematu tabu gdyż takie potraktowanie sprawy może właśnie zwiększyć ciekawość dzieci, które aby ją zaspokoić będą szukały odpowiedzi w nie zawsze odpowiednich źródłach.

Najlepszym momentem do takich rozmów z dzieckiem na ten temat są kąpiele oraz czas kiedy ubieramy dziecko. Podczas mycia i przebierania małego dziecka można stopniowo wprowadzać odpowiednie nazewnictwo. Jeśli chodzi o głębsze i bardziej wnikliwe rozmowy na ten temat należy rozpocząć je w wieku dojrzewania, kiedy to młody człowiek jest najbardzuej zainteresowany tym tematem.

Poruszając z dzieckiem temat budowy ciała, różnicy między chłopcem a dziewczynką można nawiązać do historii stworzenia pierwszych ludzi, np. Ewa powstała z Adamowego żebra, że mężczyzna różni się od kobiety ale jest to celowe, gdyż każde z nich ma inną rolę do spełnienia w życiu rodzinnym.

Należy wytłumaczyć dziecku znaczenie tej odmienności w przyszłym życiu rodzinnym, podkreślić rolę kobiety jako matki, tej która daje życie, matka może odwołać się tutaj do swoich przeżyć opowiedzieć dziecku jego historię narodzin, nie zapominając o roli ojca w tym procesie, który jest niemniej ważny niż matka.

Na najbardziej krępujące dla rodziców pytanie dziecka "skąd się wziąłem" nie należy odpowiadać przyjętymi stereotypami, że "przyniósł Cię bocian", lecz opowiedzieć dziecku o miłości, która łączy rodziców (tutaj można przedstawić historię poznania się, moment ślubu), a ponieważ rodzice się kochają więc śpią ze sobą, a kiedy jest taki okres, że mamusia może mieć dzidziusia tatuś przekazuje cząstkę swojego ciała mamusi, która łączy się z cząstką ciała mamy i w ten sposób powstaje nowe życie, które rośnie i rozwija się u mamy w brzuchu.

Rzetelna wiedza na temat wychowania seksualnego przekazywana dzieciom nie powinna odnosić się tylko i wyłącznie do sfery fizycznej, lecz zadaniem rodziców jest ukazania wymiaru emocjonalnego i duchowego miłości dwojga ludzi.

W wychowaniu seksualnym, niezbędny jest klimat wzajemnego zaufania dzieci i rodziców, poczucie bezpieczeństwa i otwartości na drugą osobę. Rodzice powinni być autentyczni w tym co głoszą dziecku, a przekazywana wiedza zgodna z przyjętą przez nich hierarchią i wyznawanym systemem wartości.

Rodzice mogą wspierać się bogatą literaturą z zakresu wychowania seksualnego m. in. godnymi polecenia są pozycje:

* Karola Meissnera: "Skąd się biorą dzieci? Jak rozmawiać z dziećmi o przekazywaniu życia". Oficyna Wydawnicza Signum, Oleśnica 1994.

* Mariola Wołochowicz: "Porozmawiaj ze mną. O miłości i płciowości dla dzieci od 11 do 14 lat", Kernel Plus, Warszawa 2000.

Bibliografia

1. M. Braun- Gałkowska: Rozmowy o życiu i miłości. Warszawa 1986.

2. K. Meissner: Skąd się biorą dzieci (w): Wychowawca 1997, nr 7-8.

3. B. Mierzwiński: Specyfika roli ojcowskiej w wychowaniu seksualnym dziecka (w): Studia nad rodziną 1997, nr1.

4. W. Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 1998.

5. M. Ryś, K. Ostrowska (red): Wychowanie do życia w rodzinie. Książka dla nauczycieli, rodziców wychowawców. Warszawa 1999.Zobacz podobne arytkuďż˝y: