Artykuły do przedruku
Wychowanie dzieci
Nieśmiałość - Jak uczyć dziecko pewności siebie?
Opracowała: Agnieszka Gromelska
Nieśmiałość jest jedną z form zaburzeń we współżyciu społecznym. Pojęcie nieśmiałości, choć często używane potocznie, nie jest jednoznacznie zdefiniowane.
Słownik Oksfordzki podaje m. in., iż ,,najstarsze udokumentowane użycie tego słowa odnotowano w anglo – saksońskim wierszu, napisanym około 1000 roku naszej ery. Być nieśmiałym to znaczy być trudnym w kontakcie z powodu bojaźliwości, ostrożności lub nieufności. Osoba nieśmiała jest ostrożna i niechętna w kontaktach z pewnymi osobami i przedmiotami. Wzdraga się przed okazywaniem pewności siebie, jest przewrażliwiona i bojaźliwa” .
Pojęcie nieśmiałości traktuje się jako zjawisko złożone, jako pewien zespół objawów, który wiąże się ze zmianami w sferze:
* emocjonalnej (chodzi tu o lękliwość społeczną, która jest uwarunkowana nadwrażliwością emocjonalną),
* motywacyjnej (dotyczy stosunków jednostki do samej siebie, skłonności do niedoceniania się),
* behawioralnej (wiąże się z obniżonym poziomem działania osoby nieśmiałej, jeśli działalność ta dokonuje się w obecności innych osób).
Według S. Gerstmanna ,,nieśmiałość jest to rodzaj pewnej postawy emocjonalnej wykształconej pod wpływem rzeczywistych niepowodzeń, które sprawić mogą, iż jednostka zaczyna postępować ostrożnie oczekując i przewidując trudności na swojej drodze do celu”.
H. Hamer wskazuje, iż ,,nieśmiałość przypomina psychiczny paraliż. Jest rodzajem postawy składającej się z zespołu przykrych uczuć, obezwładniających myśli na swój temat i gotowości do wycofywania się z trudnych sytuacji. (…) W zależności od sytuacji może przybierać różne natężenia, np. od lekkiego skrepowania przez lęk bez wyraźnego powodu, Az do paniki i chęci natychmiastowej ucieczki”.
Podążając tym torem można powiedzieć, że nieśmiałość jest jedną z form lęku. Treścią leku u osób nieśmiałych jest obawa przed ośmieszeniem się, kompromitacją i narażeniem na krytykę ze strony innych osób. Pojawia się ono wtedy, gdy osoba nieśmiała jest lub może być oceniana przez innych. W sytuacji trudnej, jednostka przeżywająca silny lęk, zaczyna dążyć już nie do rozwiązania czy realizacji celu lecz do zredukowania, zmniejszenia przykrego stanu emocjonalnego wywołanego nieśmiałym zachowaniem.
P. G. Zimbardo opisuje nieśmiałość jako ,,(…) uświadomienie sobie przez jednostkę własnej niezdolności do podejmowania czynności wówczas, gdy chce ona i wie, jak ją wykonać. Nieśmiałość jest to lęk przed negatywną samooceną i/lub negatywną ocena innych. Osoba nieśmiała wyróżnia się bezczynnością, gdy inni są aktywni i odizolowaniem, gdy inni łączą się ze sobą. W ten sposób jednostkę nieśmiałą charakteryzuje bardziej nieobecność zewnętrznego reagowania niż występowanie reakcji niezwykłych”.
Nieśmiałość utrudnia poznawanie nowych ludzi, zawieranie przyjaźni i odczuwanie radości. Sprawia, że inni nie doceniają naszych mocnych stron. Utrudnia precyzyjne myślenie i skuteczną komunikację.
Ogólnie rzecz biorąc objawy nieśmiałości można podzielić na:
* zewnętrzne – osoby nieśmiałe mówią zbyt cicho, unikają kontaktu z innymi ludźmi oraz nie podejmują działania wtedy, kiedy jest to potrzebne;
* fizjologiczne – postawie nieśmiałości towarzyszą często takie objawy, jak:
przyspieszony puls, szybkie bicie serca, rumienienie się, pocenie się, widoczne zdenerwowanie, dolegliwości żołądkowe, niemożność wydobycia głosu z gardła, jąkanie się, niezręczność ruchów, itp.
Skąd się bierze nieśmiałość? Jakie są jej przyczyny?
Wielu badaczy starało się na to pytanie odpowiedzieć.
M. in. socjologowie i niektórzy psychologowie dziecięcy uważają, że warunki życia w społeczeństwie sprawiają, że wielu z nas staje się nieśmiałymi.
Psychologowie społeczni sugerują, że początkiem nieśmiałości jest tzw. etykieta ,,nieśmiały” – jestem nieśmiały, bo tak o sobie mówię, lub inni tak mnie nazywają.
Natomiast badacze osobowości twierdzą, że nieśmiałość jest cechą dziedziczną, podobnie jak inteligencja czy wzrost.
Zdaniem behawiorystów – osoby nieśmiałe nie przyswoiły sobie umiejętności społecznych niezbędnych w relacjach z innymi ludźmi.
Psychoanalitycy, z kolei, uważają, że zjawisko to jest symptomem, uświadomionym przejawem nieuświadomionych konfliktów w psychice.
Niewątpliwie istotny wpływ na kształtowanie się nieśmiałości u dziecka ma typ układu nerwowego – jego temperament. Nieśmiałości mogą sprzyjać takie cechy temperamentu, jak: uczuciowość, wrażliwość, skłonność do zamykania się w sobie. Nie należy jednak zapominać, że pod wpływem odpowiedniego postępowania wychowawczego, oddziaływań środowiskowych, zachowanie dziecka może się zmienić. Oznacza to, że nieśmiałość może ukształtować się względnie niezależnie od typu układu nerwowego.
W genezie nieśmiałości dominującą rolę odgrywa więc wychowanie w rodzinie. Na ogół wymienia się dwa niekorzystne środowiska rodzinne, które sprzyjają temu zjawisku.
I – to rodzina ciepła – ograniczająca, która bezwarunkowo aprobuje dziecko, tłamsi wszelką jego samodzielność. Tacy rodzice rzadko stosują kary fizyczne, natomiast często pochwałę.
II – to rodzina nieprzychylna dziecku. Charakteryzuje się wrogością, brakiem akceptacji dziecka oraz zbyt wysokimi wymaganiami i surowymi karami.
Nie ulega wątpliwości, że silne oparcie w rodzicach chroni dziecko przed wszelkimi negatywnymi emocjami. Natomiast brak oparcia z ich strony, powoduje, że dzieci ,,wzrastają z pewnym defektem polegającym m. in. na niezdolności, także w dorosłym życiu, do nawiązywania bliskich kontaktów z innymi ludźmi”.
Przejawiają one skłonność do izolacji, unikania kontaktów z rówieśnikami. Są zazwyczaj spokojne, uległe. Często niezaradne i raczej nie przejmują inicjatywy. Nie popadają w konflikty z rówieśnikami. Są posłuszne, bez sprzeciwu wykonują polecenia osób dorosłych.
Dzieci nieśmiałe wstydzą się swojej nieśmiałości. Chciałyby się odezwać, podejść do innych dzieci, zacząć z nimi rozmowę. Nie mogą się jednak na to zdobyć, gdyż nie mają do tego odwagi.
W zachowaniu dzieci nieśmiałych zwraca uwagę ich małomówność, onieśmielenie w sytuacjach społecznych, apatia, a nawet milczenie. Stąd ich trudności w publicznym zabieraniu głosu, uzasadnieniu własnego zdania. Są mało ruchliwe, wszystkie ich reakcje wydaja się zwolnione. Najbardziej lubią spokojne zabawy. Najczęściej nie wierzą też w swoje możliwości. Miewają zaniżoną samoocenę. Jednak wiele z tych dzieci ma wysokie aspiracje. Chciałyby się wyróżnić, czymś zabłysnąć. A ponieważ przewidują, iż nie osiągną upragnionego sukcesu, wolą nie podejmować prób i wycofać się, niż przeżyć niepowodzenie.
Należy dodać, iż u małych dzieci, na pewnych etapach rozwoju, nieśmiałość jest czymś naturalnym. Dziecko, w wieku 5 – 8 miesięcy, a następnie mniej więcej 2 lat, odczuwa nieśmiałość. Nie trwa ona długo i po pewnym czasie mija. W przypadku dziecka nieśmiałego staje się cechą stałą.
Jak podaje E. Januszewska - ,,nieśmiałość może występować jako stan przejściowy, a nawet chwilowy w formie onieśmielenia. Częściowo może pojawiać się, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, jako normalny przejaw kryzysowych momentów w procesie opanowywania czynności i kształtowania się osobowości, kiedy to jednostka, świadoma własnych braków, lęka się negatywnej opinii ze strony innych oraz negatywnej samooceny, która wpływa hamująco na jej aktywność. W przebiegu rozwoju dzieci i młodzieży nieśmiałość występuje przejściowo zawsze wtedy, gdy osiągnięty poziom samoświadomości przerasta aktualny poziom sprawności wchodzących w zakres aspiracji jednostki”. Szczególnie wyraźnie zaznacza się w początkowej fazie wieku dorastania, gdy młodzież uświadamia sobie fakt, że jeszcze nie jest w stanie zrealizować swoich ideałów. Podnosząc poziom swoich sprawności bądź obniżając nieco poziom ideałów, młodzież niejako ,,wyrasta” z nieśmiałości.
Środowisko rodzinne, w którym wychowuje się dziecko, a także style wychowania, jakie w niej panują, maja wpływ na powstawanie nieśmiałości u dzieci. Wszelkie ograniczenia aktywności i samodzielności sprzyjają pojawieniu się i utrwaleniu zachowania nieśmiałego u dzieci.
W jaki sposób można pomóc dziecku?
W pracy z dzieckiem nieśmiałym szczególnie ważne jest poprawienie jego samooceny. Trzeba doceniać nawet niewielkie osiągnięcia aby dziecko miało powód do dumy. Dobre efekty przynosi także pisemne wypunktowanie jego mocnych stron oraz zdolności.
Bardzo pomocne okazuje się ćwiczenie dialogów. Można też opracować z dzieckiem scenariusz zachowania, który zwiększa pewność siebie i wpływa na wzrost poczucia kontroli sytuacji.
Warto też zorientować się, co dziecko rozumie pod pojęciem ,,nieśmiałość”. Większość dzieci nieśmiałych uważa, że są jedynymi osobami, które borykają się z tym problemem. Trzeba uświadomić im, jak powszechna jest nieśmiałość oraz jak wielu ludziom udało się ją przezwyciężyć. Jeśli dorośli sami zaliczają się do tego typu ludzi – powinni się z dzieckiem podzielić swoimi doświadczeniami. Wymiana informacji jest dobrym sposobem na to, aby dzieci poczuły się dużo pewniej, gdy zorientują się, że wielu ludzi czuje to samo, co one.
Wiele nieśmiałych dzieci lubi aktorstwo. Odgrywanie przez nie scen pozwala być przez chwilę kimś innym i pozbyć się skrępowania.
Należy pamiętać o tym, że w pokonywaniu nieśmiałości niebagatelną rolę odgrywa postawa ciała. Elementy mowy ciała, które budzą sympatię to: patrzenie prosto w oczy rozmówcy, uśmiech, swobodna, naturalna postawa, lekkie wychylenie ciała do przodu, podczas rozmowy – potwierdzające skinienie głową. W proponowanych dziecku zadaniach należy zawsze wychodzić od prostych, które dziecko potrafi wykonać, i przy których czuje się pewnie. Jednocześnie pozwala to na doskonalenie trudniejszych umiejętności.
Dla dzieci nieśmiałych bardzo ważne znaczenie ma właściwie zorganizowany czas wolny. Jedną z najkorzystniejszych form spędzania wolnego czasu jest czynny wypoczynek, np. gry i zabawy na powietrzu, jazda rowerem. Podczas tych zajęć następuje obniżenie napięcia mięśniowego. Trzeba zawsze pamiętać o tym, aby wypoczynek dostosować do indywidualnych możliwości rozwojowych dziecka.
Niebywały wpływ na zachowanie się dziecka maja też jego zainteresowania i zdolności. Rozwijanie ich pozwala na obniżenie lęku.
Wśród różnych form oddziaływania na dziecko istotną rolę odgrywa także muzyka. Przynosi ona radość, pozwala zrelaksować się. Ważną rolę odgrywają też małe formy sceniczne. Umożliwiają spontaniczną, swobodną aktywność dziecka. Są czynnikiem rozładowującym napięcie psychiczne. Wprowadzają w świat ról i nastrojów, często odmiennych od rzeczywistości, w której żyje dziecko na co dzień. Odprężając się może poczuć się kompetentne i silne. Ponadto, małe formy sceniczne, pomagają dziecku wyrażać skrywane dotąd uczucia.
Inną formą aktywności, powodującą rozwój umysłowy, emocjonalny, manualny, jest lepienie z plasteliny lub modeliny, rysowanie. Zajęcia te absorbują dzieci, a efekty wykonywanych czynności budują ich pewność, sprawiają, że dzieci staja się dumne ze swych osiągnięć.
Problemy wychowawcze z dzieckiem nieśmiałym są złożone i trudne. Przezwyciężenie ich wymaga przemyślanych i ciągle doskonalonych sposobów oddziaływań wychowawczych.
Rozsądny, oparty na wiedzy i miłości stosunek do dziecka, zarówno w domu, przedszkolu czy szkole – to podstawa do pracy z dzieckiem nad wyeliminowaniem występujących u niego zaburzeń.
Bibliografia:
- Borecka – Biernat D.: Zachowanie nieśmiałe młodzieży w trudnej sytuacji społecznej. Kraków 2001, Oficyna Wydawnicza ,,Impuls”.
- Brett D.: Bajki, które leczą, cz. 2, Gdańsk 2003. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
- Ciebiada – Delhasse M.: O nieśmiałości dziecka. ,,Wychowanie w przedszkolu” 1987 nr 10.
- Hamer H.: Ta obezwładniająca nieśmiałość. ,,Charaktery” 2000 nr 6.
- Januszewska E.: Nieśmiałość a poziom lęku u dzieci w młodszym wieku szkolnym. ,,Przegląd Psychologiczny” 2000, tom 43, nr 4.
- Krawczonek M.: Nieśmiałość dziecięca a wychowawcze sposoby jej pokonywania. ,,Wychowanie na co dzień” 2002 nr 6.
- Krawczonek M.: przechytrzyć nieśmiałość. ,,Przegląd Oświatowy Solidarność” 2002 nr 16.
- Mandal E.: Oblicza nieśmiałości a płeć biologiczna i psychologiczna. ,,Kwartalnik Pedagogiczny” 2002 nr 3 – 4.
- Maruszczak M.: Samotnicy i nieśmiałki. ,,twoje Dziecko” 1994 nr 2.
- Słysz A.: Dzieci nieśmiałe wymagają wsparcia. ,,Edukacja i Dialog” 2003 nr 6.
- Szperlich E.: O wstydzie i nieśmiałości. ,,Twoje Dziecko” 1992 nr 8.
- Zimbardo P. G.: nieśmiałość – co to jest? Jak sobie z nią radzić? Warszawa 2000, wyd. Naukowe PWN.
Nieśmiałość - Jak uczyć dziecko pewności siebie?
- zobacz podobne arytkuły: Korzyści płynące z czytania dziecku bajek
W obecnych czasach, kiedy prawie w każdym domu króluje telewizor, komputer, rodzice są zapracowani, przemęczeni czytanie dzieciom bajek cieszy się mniejszą popularnością.
Rodzice, którzy nie doceniają tej formy spędzania czasu ze swoją pociechą, sami tracą wiele a jeszcze większą szkodę wyrządzają dziecku. Jak nauczyć dziecko odpowiedzialności
W wychowaniu do odpowiedzialności istotną rolę spełnia przykład własny dany przez rodziców, ponieważ dziecko się na nich wzoruje, obserwuje ich postępowanie, wypełnianie obowiązków, więc oceni również jak się z nich wywiązują.
Rozumna swoboda
Dzieciństwo to czas pełen radości, spontaniczności, ciekawości świata, rodzice którzy chcąc dla dziecka dobrze, nie pozwalają mu się pobrudzić, nadmiernie go chronią przed porażkami, cierpieniem, nie zdają sobie sprawy z tego, jak wielką krzywdę wyrządzają swojemu dziecku...
Jak zadbać o rozwój fizyczno - umysłowy dziecka - propozycje zabaw wspomagających wszechstronną edukację
Jak zorganizować przyjęcie urodzinowe dla dziecka
Jakich błędów unikać podczas rozmowy z dzieckiem???
Często rodzice nie mogą porozumieć się ze swoimi dziećmi, konflikt ten pogłębia się w okresie dorastania ich pociech, kiedy na pierwszym planie zaczynają stawiać swoich kolegów, rzadziej bywają w domu. Ważne jest, aby od początku dbać o dobre i ciepłe relacje z dziećmi, aby później móc przetrwać ten trudny okres dojrzewania zwycięsko tzn. bez osłabienia lub co gorsza utraty relacji z synem czy córką.
Porady wychowawcze
Nieśmiałość u dziecka
Co zrobić żeby dziecko nie kłamało?
Jeśli twoje dziecko często cię oszukuje, nie mówi ci prawdy może to stanowić pewien kłopot, z którym należy jak najszybciej się uporać, gdyż może on nieść za sobą poważne konsekwencje nie tylko dla samego dziecka ale dla jego całego otoczenia.
Zabawy z dziećmi zimą
Kiedy nadchodzi zima i na dworze mróz szczypie w nos i uszy:) niechętnie wychodzimy z dziećmi na zewnątrz...
Czy warto czytać dzieciom bajki
Od najmodszych lat, kiedy dziecko zaczyna interesować się otaczającym go światem, warto w to zaintereswanie włączyć zaciekawienie książką Czy jesteś rodzicem nadopiekuńczym??? Sprawdź
6 najczęściej popełnianych błędów przez nadopiekuńczych rodziców...
Chcesz nauczyć dziecko odpowiedzialności, obowiązkowości - kup mu zwierzątko!!!
To stwierdzenie sprawdza się, jeśli rodzic jest rozsądny i nie kupi dziecku zwierzaka, tylko dla jego chwilowej zachcianki, na „jakiś czas” ...
Samoocena dziecka
Przyczyny zbyt niskiej i wysokiej samooceny u dziecka i ich konsekwencje. Lepiej żeby dziecko miało zbyt wysoką, niż zbyt niską samoocenę...
Tato na medal
Ojciec jest dla swoich dzieci przede wszystkim dla syna kimś niesamowicie ważnym, niezastąpionym, wzorcem wszelkich zasad, norm postępowania, odnszenia się do otaczającego świata, ludzi...
Ustalanie granic w wychowaniu
Często opiekę nad dziećmi sprawuje wiele osób, rodzice zmuszenie pracować oddają swoje pociechy w ręce dziadków czy nianiek. A wiadomo im więcej osób, biorących udział w wychowaniu, tym więcej różnych opinii i sposobów postępowania z dzieckiem... Jak skutecznie zwrócić komuś uwagę i odnieść skutek, czyli o chrześcjańskim napomnieniu
Napomnienie jest dane od Boga chrześcijanowi po to, by w ważnej sprawie z miłością oznajmić bliźniemu, że robi źle, nie po to by go zdołować, pognębić. Z ilością napomnień nie można przesadzać i jeśli np. stwierdzamy... Pozwólmy naszym dzieciom dorosnąć
Wraz z wiekiem mamy coraz mniejszą kontrolę nad naszymi dziećmi lecz niestety jeśli się z tym nie pogodzimy i nie damy dziecku swobody i samodzielności, jeśli nie przestaniemy mówić mu co ma robić, jak się ubierać itp. to albo wychowamy dziecko niezdolne do samodzielnego życia i funkcjonowania bo będzie tak od nas uzależnione albo nasze relacje ograniczą się do oficjalnych i najczęściej będą kończyć się kłótnią!!! Obowiązki domowe dzieci
Już od samego początku rozwoju dziecka, swoim postępowaniem rodzic uczy je poczucia obowiązku w codziennych czynnościach.
Jak skutecznie rozwiązywać konflikty
Jeśli dziecku nie wytłumaczymy, na czym polegało jego złe zachowanie, co nam się nie spodobało, nasze krzyki na nic się nie zdadzą, bo dziecko nie wyniesie żadnej nauki na przyszłość, jeśli usłyszy tylko "jesteś niemądry", "niezdara", "nic nie umiesz dobrze zrobić". Gdzie szukać autorytetów
Gdzie szukać wzorców? W jaki sposób ukazywać właściwe postawy i zachowania dzieciom? Najlepiej poprzez własny przykład... Rola naśladnictwa, modelowania i identyfikacji w procesie socjalizacji dziecka w rodzinie
Proces rozwoju społecznego dziecka w rodzinie może być zarówno pozytywny jak i negatywny- zależy to od treści norm moralnych, wzorów osobowych w rodzinie i preferowanego systemu wartości. Jak skutecznie karać dziecko
Jeśli dziecko swoim zachowaniem zasłużyło na karę, pamiętajmy o kilku ważnych zasadach, dzięki którym będzie ona bardziej skuteczna... Jak skutecznie rozmawiać z dzieckiem
Jak skutecznie rozmawiać z dzieckiem, warunki dobrej komunikacji. Skutki złego i dobrego wychowania
Jak dobrze wychować dziecko, jakich zachowań unikać. Cenne rady i wskazówki na temat dobrego wychowania. Unikaj błędów wychowawczych
Jeżeli dziecko, widząc rodziców dostrzega same negatywy, to nie można mówić o jego prawidłowym wychowaniu psychicznym, społecznym,
i emocjonalnym, które może właściwie przebiegać jedynie w rodzinie, w której panuje miłość, zgoda i jedność. Jak zbudować poczucie własnej wartości u dziecka
Jeśli chcemy aby nasze dziecko wyrosło na osobę pewną siebie, znającą swoją wartość, chwalmy je jak najczęściej... Kochać i wychowywać
Większość rodziców, pragnie dać swemu dziecku jak najwięcej miłości i czułości. Nie chcą by ich pociecha doznała krzywdy, chronią ją przed smutkiem, płaczem, bólem. Zachowania te są prawidłowe i wręcz wskazane, ale jeśli są okazywane z umiarem i z rozsądkiem... Wychowanie dzieci
-skojarzone artykuły i produkty:
